Khảu nua đăm đeng - Sắc màu Tết Thanh minh của người Tày, người Nùng ở Bắc Thái Nguyên

"Mùng 3/3 nhớ về Bắc Kạn ăn món khảu nua đăm đeng mẹ làm nhé", một fanpage đăng ảnh xôi ngũ sắc và nhắc đến món khảu nua đăm đeng đầy sắc màu dịp Tết Thanh minh của đồng bào Tày và Nùng.

• Lịch trình 3N2Đ vi vu một trong những hòn đảo xinh đẹp nhất Việt Nam: "Tất tần tật ăn gì, ở đâu, di chuyển thế nào tại Phú Quý"
• Bạn trẻ Sài thành đua nhau khoe ảnh Tết Nguyên tiêu khu Chợ Lớn
• Lễ hội đền Kỳ Cùng - Tả Phủ đón tới 1,5 triệu lượt khách đến với Lạng Sơn

Khi những cơn mưa xuân cuối cùng bắt đầu nhường chỗ cho tia nắng trong trẻo của tháng Ba âm lịch, vùng đất Ba Bể ở phía Bắc tỉnh Thái Nguyên (Bắc Kạn cũ) lại thay áo mới. Không chỉ là màu xanh rì của núi rừng đại ngàn, mà còn là sắc màu rực rỡ từ những chõ đồ xôi nghi ngút khói tỏa ra từ bếp lửa của người Tày, người Nùng. Đó là lúc món khảu nua đăm đeng - "linh hồn" của Tết Thanh minh vùng cao nơi đây - chính thức lên ngôi.

"Mùng 3/3 nhớ về Bắc Kạn ăn món khảu nua đăm đeng mẹ làm nhé". (Ảnh: FB BEAT BẮC KẠN)

Trong tiếng địa phương, "khảu nua đăm đeng" có nghĩa là xôi nếp đen đỏ. Thế nhưng thực tế đĩa xôi thường hiện ra như một tác phẩm nghệ thuật ngũ sắc gồm trắng, đen, đỏ, vàng, tím. Điều khiến du khách kinh ngạc nhất không phải là vẻ ngoài bắt mắt, mà là nguồn gốc của những gam màu ấy.

Không một giọt phẩm màu hóa học nào được phép chạm vào hạt gạo nếp nương, người phụ nữ Tày - Nùng tỉ mẩn vào rừng hái lá cẩm, cây xôi hoa, hay giã nghệ rừng để chiết lấy thứ nước cốt tinh túy nhất. Màu đen huyền bí được tạo nên từ tro của lá cây rừng trộn lẫn với nước lá cơm đen; màu đỏ rực rỡ từ lá cẩm đỏ; màu vàng óng ả từ nghệ già. Gạo nếp cái hoa vàng hạt tròn, mẩy được ngâm trong những thứ nước màu ấy suốt một đêm, để rồi khi đồ chín, từng hạt xôi bóng bẩy như những viên ngọc quý giữa đại ngàn.

Thưởng thức khảu nua đăm đeng giữa không gian tĩnh lặng của bản làng Ba Bể là một trải nghiệm đánh thức mọi giác quan. Khi vừa mở nắp chõ, mùi thơm nồng nàn của nếp mới hòa quyện với hương thanh khiết, ngai ngái của lá rừng sẽ sộc thẳng vào khứu giác.

Khác với xôi ở đồng bằng, khảu nua đăm đeng có vị ngọt thanh rất lạ. Mỗi màu sắc dường như mang một dư vị riêng của loại lá nhuộm ra nó: chút vị mát của lá cẩm, chút nồng nàn của nghệ, tất cả quyện lại trong cái dẻo quánh, béo ngậy của nếp nương. Người dân nơi đây thường ăn xôi kèm với muối vừng hoặc thịt lợn gác bếp nướng thơm lừng. Càng nhai kỹ, vị ngọt của hạt gạo càng lan tỏa, để lại một dư vị khó quên nơi đầu lưỡi.

Đồng bào vùng cao phía Bắc làm món xôi ngũ sắc - khảu nua đăm đeng. (Ảnh: FB BEAT BẮC KẠN)

Với người dân Bắc Kạn, mùng 3/3 âm lịch là mốc thời gian thiêng liêng nhất. "Thanh minh trong tiết tháng Ba" (trích "Truyện Kiều" - Nguyễn Du), người ta tạm gác việc nương rẫy để trở về với tổ tiên. Trên mâm cỗ cúng mang ra mộ, đĩa xôi ngũ sắc chiếm vị trí trang trọng nhất. Màu đỏ tượng trưng cho khát vọng, màu đen của đất đai màu mỡ, màu vàng của sự no đủ...

Món xôi này không chỉ là thức quà đãi khách, mà còn là sợi dây kết nối tâm linh, là lòng hiếu thảo gửi gắm vào từng hạt gạo. Ăn một miếng xôi Khảu nua đăm đeng vào ngày Tết Thanh minh, người ta tin rằng mình đang tiếp nhận những điều may mắn và sức khỏe cho cả năm dài.

Nếu bạn đang tìm kiếm một hành trình tìm về nguồn cuội, hãy thử một lần ghé thăm Ba Bể (xã Ba Bể ở Thái Nguyên và khu vực lân cận) vào thời điểm gần ngày 20/4 này (tức mùng 3/3 âm lịch). Ngồi bên hiên nhà sàn, nhấp chén rượu ngô và nhón một nắm xôi ngũ sắc rực rỡ, bạn sẽ hiểu vì sao món ăn này lại có sức quyến rũ bền bỉ đến vậy qua bao thế hệ.

• Công thức bún tôm chua cay gây chú ý cộng đồng ẩm thực: "Chỉ một nồi nhỏ thôi thơm cả gian bếp"
• Món bánh oản của làng chài xứ Nghệ gây xôn xao cộng đồng mạng với nhiều biến thể ở các địa phương
• 8 nhà hàng hải sản ngon nhất thế giới: Những góc nhìn độc đáo về hải sản

• cùng chủ đề
• cùng địa danh
• bình luận